Nâng cao chất lượng điều tra, xử lý tội phạm qua công tác kiện toàn mô hình, nâng cao năng lực cơ quan điều tra Công an các cấp

Đăng lúc: Thứ tư - 12/08/2015 20:59 - Người đăng bài viết: Nguyễn Nam Hải
Hoạt động điều tra là giai đoạn tố tụng hình sự đầu tiên, có vai trò, ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với toàn bộ quá trình tố tụng hình sự, trong một số trường hợp có ý nghĩa quyết định sự thành bại của toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hình sự. Cơ quan điều tra là chủ thể tiến hành hoạt động điều tra. Pháp luật về tổ chức, hoạt động của Cơ quan điều tra với những quy định về cơ cấu, tổ chức bộ máy, Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra, điều tra viên, chế độ, chính sách đối với cán bộ điều tra và các điều kiện bảo đảm hoạt động điều tra... là cơ sở pháp lý hết sức quan trọng, là nền tảng quyết định đến chất lượng, hiệu quả công tác điều tra hình sự.
Trong những năm gần đây, quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, đặc biệt là mục tiêu, yêu cầu tại Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2012 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, cùng với việc thực hiện các quy định của pháp luật như Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003, Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004; các Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh này (năm 2006, 2009) và một số quy định khác của các bộ, ngành có liên quan, hệ thống Cơ quan điều tra ngày càng được củng cố về tổ chức và không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động. Công tác điều tra tội phạm bảo đảm chính xác, kịp thời, tạo tiền đề quan trọng cho công tác truy tố, xét xử, thi hành án hình sự, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, giữ vững an ninh quốc gia, đảm bảo trật tự an toàn xã hội.
 
Cùng với sự chuyển biến của xã hội, sự đổi mới của pháp luật về tổ chức hoạt động của Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân, tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Công an tỉnh Quảng Trị đã có sự thay đổi theo hướng ngày càng được củng cố về tổ chức và không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác điều tra, xử lý tội phạm.
 
Từ năm 2004 đến nay, tổ chức của Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh về cơ bản không thay đổi về mô hình, vẫn giữ nguyên các phòng: Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý và Phòng An ninh điều tra. Chỉ có sự thay đổi về chức năng, nhiệm vụ của các phòng Cảnh sát điều tra, đặc biệt từ sau khi Thông tư số 28/2014/TT-BCA ngày 07/7/2014 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định về công tác điều tra hình sự trong Công an nhân dân được ban hành. Theo đó, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra có nhiệm vụ tiến hành điều tra các vụ án hình sự đã rõ đối tượng phạm tội thuộc thẩm quyền; còn chức năng, nhiệm vụ của các phòng Cảnh sát điều tra khác tập trung chuyên sâu vào công tác nghiệp vụ cơ bản, phòng ngừa tội phạm, tăng cường trinh sát, nhằm chủ động phòng, chống tội phạm, nâng cao tỉ lệ điều tra khám phá các vụ án chưa rõ đối tượng.
Tổ chức của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện đã có những thay đổi đáng kể, cụ thể:
 
Từ tháng 10/2004 đến 2010, Công an các đơn vị Đông Hà, Vĩnh Linh, Hướng Hóa thành lập 4 Đội Cảnh sát điều tra (có Đội điều tra tổng hợp); Công an các huyện Cam Lộ, Đakrông, thị xã Quảng Trị thành lập 3 Đội Cảnh sát điều tra; Công an các huyện Gio Linh, Hải Lăng, Triệu Phong thành lập 2 Đội Cảnh sát điều tra (không có Đội điều tra tổng hợp). Còn Công an huyện Cồn Cỏ chỉ thành lập 1 Đội Cảnh sát điều tra (Đội Cảnh sát điều tra tội phạm).
 
Từ 2011 đến tháng 02/2015, Công an các huyện đều thành lập 4 Đội Cảnh sát điều tra (Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy và Đội điều tra tổng hợp). 
 
Từ tháng 02/2015 đến nay, căn cứ Quyết định số 607/QĐ-BCA ngày 06/02/2015 của Bộ Công an về tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện và Công văn số 1461/X11-X13 ngày 09/02/2015 của Tổng cục Chính trị Công an nhân dân Bộ Công an, mô hình tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện được tổ chức lại theo hướng tinh gọn hơn. Ngoài 3 đơn vị: Công an thành phố Đông Hà, Công an huyện Vĩnh Linh, Công an huyện Hướng Hóa vẫn giữ nguyên mô hình tổ chức 4 đội điều tra (Đội Điều tra tổng hợp, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ và Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy). Các đơn vị còn lại tổ chức 2 đội điều tra (Đội điều tra tổng hợp và Đội Cảnh sát điều tra tội phạm hình sự, kinh tế và ma túy). Riêng Công an huyện Cồn Cỏ, do tính chất đặc thù nên chỉ tổ chức 1 đội điều tra (Đội Cảnh sát điều tra).
 
Cũng giống như Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh, Đội điều tra tổng hợp Công an cấp huyện có nhiệm vụ tiến hành điều tra các vụ án hình sự đã rõ đối tượng phạm tội thuộc thẩm quyền; còn các đội Cảnh sát điều tra tội phạm về hình sự, kinh tế, ma túy chủ yếu tập trung chuyên sâu vào các mặt công tác nghiệp vụ cơ bản để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm.
 
Về đội ngũ cán bộ điều tra:
Thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và Đề án số 371/ĐA-PX13(PC44) ngày 06/4/2011 của Công an tỉnh về tăng cường nhân lực cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện, trong những năm qua, lãnh đạo Công an tỉnh đã quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, bổ nhiệm đội ngũ Thủ trưởng, Phó thủ trưởng, điều tra viên, cán bộ điều tra, trinh sát của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an các cấp.
 
Đội ngũ cán bộ điều tra, từ 85 điều tra viên năm 2004, đến nay đã có 158 điều tra viên và 307 cán bộ điều tra, trinh sát. Trong đó, Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh có 139 cán bộ, chiến sĩ (gồm 60 điều tra viên); Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện có 326 cán bộ, chiến sĩ (gồm 98 điều tra viên). Hầu hết đội ngũ cán bộ điều tra đều phát huy tốt khả năng tổ chức, chỉ đạo các hoạt động điều tra, khả năng điều tra các vụ án thuộc thẩm quyền. 
 
Đánh giá lại chất lượng, hiệu quả công tác điều tra, xử lý tội phạm qua công tác kiện toàn, hoàn thiện mô hình tổ chức và nâng cao năng lực Cơ quan điều tra các cấp trong Công an tỉnh Quảng Trị kể từ khi thực hiện Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 đến nay, có thể thấy rằng:
 
Tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra đã được kiện toàn với những thay đổi cơ bản, tăng thẩm quyền điều tra cho Cơ quan điều tra Công an cấp huyện, phân công, phân cấp hợp lý, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy Cơ quan điều tra trong Công an tỉnh, hạn chế tối đa việc chồng chéo, ùn tắc án.
 
Tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra theo pháp luật hiện hành đã giải quyết tốt vấn đề quản lý, điều hành của Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra và cơ chế phối hợp, công tác hướng dẫn, chỉ đạo điều tra giữa Cơ quan điều tra cấp trên và Cơ quan điều tra cấp dưới, đảm bảo tính chuyên sâu và khắc phục được một số bất cập trong phối hợp giữa điều tra tố tụng và điều tra trinh sát.
 
Hiệu quả của pháp luật về tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra đã được phản ánh rõ nét qua kết quả công tác điều tra và xử lý tội phạm trong thời gian qua. Số vụ án được khởi tố điều tra năm sau cao hơn năm trước, chất lượng công tác điều tra, xử lý tội phạm được nâng lên rõ rệt. Đã khắc phục một bước quan trọng việc lạm dụng bắt khẩn cấp, hạn chế đáng kể việc bắt oan, sai và bỏ lọt tội phạm, sự phối hợp giữa điều tra trinh sát và điều tra tố tụng có những chuyển biến tích cực. Công tác giải quyết án trọng điểm, đặc biệt nghiêm trọng được đẩy nhanh tiến độ và đạt kết quả cao, được nhân dân và công luận đồng tình ủng hộ.
 
Pháp luật về tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra được xây dựng và ban hành theo hướng cụ thể hóa, chi tiết hơn. Các quy phạm về chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền điều tra, trình tự thủ tục điều tra phân định ngày càng cụ thể. Trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ điều tra đã được quy định đối với từng chức danh Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra, điều tra viên. Các quy định đó đã tạo cơ sở pháp lý thuận lợi trong quan hệ phối hợp, trong kiểm tra, hướng dẫn, chỉ đạo công tác điều tra, xử lý tội phạm.
 
Bên cạnh những ưu điểm trên, mô hình tổ chức Cơ quan điều tra của Công an tỉnh Quảng Trị theo Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 còn gặp phải những bất cập, vướng mắc sau:
 
Thực tế áp dụng các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự để điều chỉnh các mối quan hệ phát sinh trong quá trình Tổ chức điều tra hình sự cụ thể cần nhiều văn bản dưới luật với nhiều thể loại khác nhau: Pháp lệnh, Thông tư, Chỉ thị… thậm chí nhiều văn bản dưới dạng Quyết định, Công văn, Quy chế, Quy trình. Đây là khối lượng văn bản rất lớn nhưng tính quy phạm thấp, một số quy định còn rườm rà thiếu thống nhất, chưa thể hiện đầy đủ ý chí của các chủ thể và đối tượng của hoạt động điều tra hình sự, chính điều đó đã làm cho pháp luật về tổ chức và hoạt động của các Cơ quan điều tra trở nên phức tạp, khó áp dụng và kém hiệu quả.
 
Việc tăng thẩm quyền cho Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp huyện được điều tra các vụ án hình sự về tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt đến 15 năm tù theo đúng lộ trình Quốc hội đã đề ra cho phù hợp với thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện, nhưng tình hình tội phạm lại đang diễn biến phức tạp, một số tội phạm có chiều hướng gia tăng dẫn đến sự quá tải trong hoạt động của Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp huyện. Hầu hết các đơn vị Công an cấp huyện đều thiếu hụt điều tra viên và nguồn điều tra viên.
 
Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 không có quy định về thẩm quyền điều tra của đồn, trạm Công an, Công an xã, phường, thị trấn, nhưng đây là một cấp Công an rất quan trọng trong tổ chức bộ máy của ngành Công an, là nơi tiếp nhận ban đầu tin báo, tố giác về tội phạm của quần chúng nhân dân, nơi tiếp nhận hầu hết các vụ việc phạm tội quả tang và lập hồ sơ ban đầu. Tuy nhiên, do không được quy định là cơ quan khác được giao tiến hành một số hoạt động điều tra nên dẫn đến hồ sơ tài liệu do các đơn vị này thu thập và xác lập hiện gặp nhiều vướng mắc về giá trị pháp lý.
 
Mặt khác, dù được pháp luật quy định nhưng một số cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra vẫn chưa phát huy được thẩm quyền điều tra theo tố tụng hình sự. Khi phát hiện được sự việc có dấu hiệu phạm tội chỉ tiến hành các hoạt động xác minh, ngăn chặn theo thủ tục xử lý vi phạm hành chính còn tâm lý trông chờ, ỷ lại Cơ quan điều tra, nên hiệu quả điều tra, xử lý tội phạm chưa cao. 
 

Đại tá Trần Đức Việt, Phó Giám đốc CA tỉnh phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị
thực hiện Nghị quyết liên tịch 03 -Bộ Công an và Trung ương Đoàn  (Ảnh: Nam Hải)
 
Việc bổ nhiệm Thủ trưởng, Phó thủ trưởng, điều tra viên còn khá nhiều bất cập. Cơ quan An ninh điều tra, Cảnh sát điều tra được giao nghiên cứu, đề xuất việc bổ nhiệm, miễn nhiệm điều tra viên nhưng lãnh đạo các đơn vị này không được tham gia Hội đồng tuyển chọn điều tra viên, do đó dẫn đến việc tuyển chọn, bổ nhiệm điều tra viên không đảm bảo chất lượng. Khi được luân chuyển, bổ nhiệm, các đồng chí Trưởng, Phó trưởng phòng; Trưởng, Phó trưởng Công an cấp huyện phụ trách công tác điều tra đương nhiên được bổ nhiệm chức danh tư pháp Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra. Tuy nhiên, căn cứ Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự thì một số trường hợp không đảm bảo tiêu chuẩn để bổ nhiệm vì vậy dẫn đến tình trạng vừa làm lãnh đạo Cơ quan điều tra vừa phải đào tạo nghiệp vụ điều tra, làm ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả điều tra, xử lý tội phạm.
 
Chất lượng cán bộ trong Cơ quan điều tra là vấn đề hết sức quan trọng, là một trong những yếu tố quyết định đến kết quả phòng, chống tội phạm, điều tra và xử lý tội phạm. Chất lượng cơ bản thể hiện trên các mặt phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực, trình độ và kinh nghiệm công tác. Nhiều năm qua Lãnh đạo Công an tỉnh và Cơ quan điều tra Công an tỉnh đã quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cho Cơ quan điều tra. Tuy nhiên, so với yêu cầu nhiệm vụ thì vấn đề năng lực, trình độ và kinh nghiệm công tác của nhiều cán bộ còn bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu phòng chống tội phạm trong tình hình mới.
 
Một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự không hợp lý cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả công tác điều tra như: Thời hạn điều tra, thời hạn tạm giam chỉ căn cứ vào việc phân loại tội phạm: ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng chứ không căn cứ vào tính chất vụ án, phức tạp hay ít phức tạp vì vậy việc giải quyết vụ án còn bị kéo dài hoặc nhiều trường hợp vi phạm thời hạn luật định. Một số thủ tục tố tụng chưa quy định thời hạn như: Thời hạn giám định, thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú... Về thủ tục đình chỉ điều tra, Bộ luật Tố tụng hình sự chưa quy định đầy đủ các căn cứ nên thực tiễn thiếu căn cứ áp dụng. Đáng chú ý là chế định miễn trách nhiệm hình sự (Điều 25, Bộ luật Hình sự) chỉ quy định khái quát “Do chuyển biến của tình hình mà hành vi phạm tội hoặc người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa”, vì vậy việc áp dụng không thống nhất.
 
Từ góc độ lý luận và căn cứ thực tiễn công tác điều tra xử lý tội phạm, để tiếp tục nâng cao chất lượng điều tra, xử lý tội phạm thông qua công tác kiện toàn mô hình và nâng cao năng lực Cơ quan điều tra Công an các cấp, Cơ quan điều tra Công an tỉnh Quảng Trị cần triển khai một số giải pháp trọng tâm sau:
 
Chủ động tự đào tạo và tổ chức đào tạo, tích cực học tập nâng cao trình độ cho đội ngũ lãnh đạo Cơ quan điều tra, điều tra viên, trinh sát viên về các lĩnh vực chính trị, nghiệp vụ, pháp luật, tin học, ngoại ngữ... đáp ứng yêu cầu công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
 
Tham mưu cho lãnh đạo Bộ Công an, lãnh đạo các Cục nghiệp vụ mở các lớp bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ cho lực lượng làm công tác điều tra của Công an tỉnh Quảng Trị, trước mắt trong năm 2015, tham mưu mở 1 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ điều tra và 1 lớp tập huấn khám nghiệm hiện trường các vụ tai nạn giao thông, cháy, nổ.
 
Tổ chức sơ kết, tổng kết các chuyên đề công tác nghiệp vụ, các vụ án phức tạp, các mô hình phòng, chống tội phạm đạt hiệu quả cao để bổ sung cho lý luận, rút kinh nghiệm, xây dựng các điển hình tiên tiến trong đấu tranh phòng chống tội phạm để nhân rộng trong đơn vị, địa phương và Công an tỉnh.
 
Tiến hành kiểm tra toàn diện các mặt công tác nghiệp vụ cơ bản; công tác hồ sơ nghiệp vụ; việc chấp hành pháp luật trong công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm; công tác bắt, giam, giữ, điều tra, xử lý tội phạm và công tác xử lý vi phạm hành chính của lực lượng Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh và cấp huyện. Kết thúc đợt kiểm tra phải có nhận xét, đánh giá cụ thể về những ưu điểm đã đạt được, những thiếu sót, tồn tại; rút ra những nguyên nhân, kinh nghiệm, đề ra các biện pháp khắc phục và tổng hợp báo cáo Giám đốc Công an tỉnh để chỉ đạo phát huy những yếu tố tích cực, đồng thời có biện pháp chấn chỉnh, rút kinh nghiệm về những sơ hở, thiếu sót và sai phạm đã được phát hiện.
 
Rà soát lại đội ngũ Điều tra viên, tiếp tục bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ cán bộ điều tra, trinh sát để bổ sung cho đội ngũ Điều tra viên đang thiếu hiện nay, nhất là Công an cấp huyện, đáp ứng yêu cầu công tác điều tra cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện theo quy định. 
 
Tiếp tục thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 09/CT-BCA ngày 01/09/2011 của Bộ Công an về tăng cường công tác chính trị tư tưởng trong lực lượng CAND giai đoạn 2011-2015; Chỉ thị số 03/CT-TW về tiếp tục đẩy mạnh việc “Học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”; Chỉ thị số: 05/CT-BCA-X11 của Bộ Công an về tiếp tục đẩy mạnh phong trào “Công an nhân dân học tập, thực hiện 6 điều Bác Hồ dạy” giai đoạn 2013 - 2018. Thực hiện tốt cuộc vận động “Công an nhân dân vì nước quên thân, vì dân phục vụ”; “CAND chấp hành nghiêm điều lệnh, xây dựng nếp sống văn hóa vì nhân dân phục vụ” gắn với phong trào học tập và thực hiện 6 điều Bác Hồ dạy CAND
Tác giả bài viết: Đại tá Trần Đức Việt, Phó Giám đốc CA tỉnh
Nguồn tin: Công an Quảng Trị
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 25 trong 6 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Tin nổi bật
An ninh trật tự
Phóng sự
Theo dòng sự kiện
Các huyện, thị xã, thành phố tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm ngày truyền thống CAND và 10 năm ngày hội toàn dân bảo vệ ANTQ

Các huyện, thị xã, thành phố tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm ngày truyền thống Công an nhân dân và 10 năm Ngày hội toàn dân bảo vệ ANTQ.

Giới thiệu QC 310x470
1
1
1
1